1358naghmeh
ناو استوار
عضو شده در: 24 Dec 2007
پست: 71
|
 تاريخ: پنجشنبه Dec 27, 2007 6:19 am عنوان: قرارداد 1975 |
 |
|
قرارداد 1975
اعتبار قرارداد الجزاير از منظر حقوق بين الملل
*دكتر نادر ساعد- تحليلگر حقوق بين الملل
گروه سياسي: قرارداد الجزاير كه به دليل وساطت رئيس جمهور وقت الجزاير در 16 اسفند سال 1353 (6 مارس 1975) بين دو دولت ايران و عراق منعقد شد و نام «الجزاير» به خود گرفت، يك معاهده ارضي و مرزي است كه در عين وضعيتي كه به عنوان يك قرارداد حقوقي بين المللي همانند ساير معاهدات دارد، از مهمترين قراردادهاي بين المللي است.
اهميت اين معاهده، نه تنها به حل و فصل قطعي اختلافات دو كشور در مورد تحديد حدود مرز آبي در اروندرود برمي گردد، بلكه سياست كلي تعامل طرفين در امور امنيتي را بر مبناي درك متقابل از شرايط طرفين، پايه ريزي كرده است. اگر اين معاهده بر اساس اصل حسن نيت به اجرا در مي آمد، شايد جنگ تحميلي هشت ساله رخ نمي داد.
حقوق بين الملل ناظر بر اعتبار معاهده الجزاير
در حقوق بين الملل، هم اصول كلي مانند دوام دولت-كشور و هم مقررات مفصل و خاص كنوانسيون وين 1969 حقوق معاهدات و كنوانسيون 1978 جانشيني كشورها در معاهدات، بي اعتباري اظهارات اخير رئيس جمهور عراق در مورد رد معاهده الجزاير را نشان مي دهند.
اصل دوام دولت-كشور
بر اساس يك اصل بنيادين و عرفي حقوق بين الملل كه متكي بر حاكميت دولتهاست، در ارزيابي اعتبار تعهدات بين المللي دولتها، اصل بر دوام و استمرار تعهدات دولت-كشور است و به صرف تغيير در كشور (اتحاد، اضمحلال يا فروپاشي و حتي تجزيه قلمرو سرزمين كشورها) يا در حكومت، نمي توان تعهداتي را كه دولت قبلي به صورت قراردادي يا عرفي پذيرا شده است، منتفي كرد، بلكه اين تعهدات حتي با وجود تغييرات در كشور و حكومت نيز به قوت خود باقي خواهند ماند.بر همين اساس است كه معاهدات مصوب مجلس پيش از انقلاب اسلامي در ايران نيز كماكان براي جمهوري اسلامي ايران لازم الاجراست.
عدم تأثير تغيير اوضاع و احوال بر معاهدات مرزي
معاهده الجزاير كه ناظر بر تنظيم روابط دوستانه ميان ايران و عراق از مسير حل اختلافات مرزي درباره اروندرود و تحديد حدود دقيق و قطعي آن است، از نظر حقوقي بين الملل، معاهده اي مرزي محسوب مي شود.
بر مبناي بند «2» ماده 62 كنوانسيون وين حقوق معاهدات، با اين كه تغيير اوضاع و احوال زمان انعقاد معاهده ممكن است دليلي براي خاتمه دادن به معاهدات تلقي شود، اما اين اصل، بر معاهدات مربوط به تعيين و تحديد حدود مرزهاي خشكي و آبي هيچ تأثيري نداشته و غيرقابل استناد است. طبيعي است در صورتي كه تغيير تحول در نظام سياسي يك كشور يا در خود دولت-كشور بتواند مبنايي براي بي اعتباري و طفره رفتن از اجراي تعهدات بين المللي به ويژه معاهدات گذشته باشد، هيچ عهد و پيماني مستمر، ثابت و پايدار باقي نخواهد ماند.
عدم تأثير جانشيني دولت بر معاهدات مرزي
به موجب ماده 11 «كنوانسيون 1978 جانشيني دولتها در معاهدات»، جانشيني كشور به هيچ وجه نمي تواند به مرز مقرر در معاهدات و تعهداتي كه طبق معاهدات مرزي ايجاد شده است، خللي وارد سازد.
با اين كه زمان انعقاد معاهده الجزاير به حكومتهاي سابق ايران و عراق باز مي گردد، اما جانشيني در هر دو دولت، از نوع جانشيني حكومت است و نه دولت.
در واقع، تنها نظام سياسي اين دو كشور تغيير يافته است. تغييرات نظام سياسي يا هر گونه تغيير و تحول در ساختارهاي داخلي يك طرف، امري داخلي است و نمي تواند بر تعهداتي كه براي دولت-كشور در روابط بين المللي ايجاد شده است، تأثيري بگذارد، مگر اين كه حكومت جديد از حق بين المللي خاتمه دادن به آن معاهدات برخوردار باشد(مانند ديون منفور) و يا اين كه در معاهده امكان فسخ يا عدول يكجانبه مقرر شده باشد. اين در حالي است كه بر اساس معاهده الجزاير، هر گونه تغيير يا تحول در مفاد يا اعتبار اين معاهده تنها با رضايت و توافق طرفين ممكن تلقي شده و بر اين اساس، اقدام يكجانبه طرفين مردود اعلام شده است.
به هر حال، مراحل انعقاد معاهدات بين المللي از سوي هر كسي كه صورت بگيرد، نه به عنوان وضعيت شخصي، بلكه به عنوان نماينده يك دولت-كشور صورت مي گيرد. در اين صورت است كه معاهده «بين المللي» مي شود و براي همه نهادها و ساختارهاي دولتي و غيردولتي طرفين لازم الاجرا مي گردد. بنابراين، اين كه معاهده الجزاير در زمان چه مقام حكومتي يا نظام سياسي منقعد شده، هيچ تأثيري بر ماهيت بين المللي آن معاهده ندارد و تعهدات آن همچنان معتبر و پابرجاست.
بايد به جناب رئيس جمهور عراق خاطرنشان كرد كه اگر صرف تغيير صدام بتواند مبنايي محكمه پسند و معتبر براي بي اعتبارسازي معاهدات گذشته از جمله معاهدات مرزي باشد، با صدارت نفر بعدي در عراق نيز بايد معاهدات دوران طالباني را بي اعتبار شمرد و از نو، به تعيين وضعيت مرزها پرداخت!
در اين صورت، آيا مي توان به صلح و ثبات در زندگي بين المللي و رهايي از پيامدهاي جنگ و درگيري بر سر مسائل سرزميني و حد و حدود مرزها اميدوار بود؟!
_________________
همای بخت بر شانه ات نخواهد نشست مگر آنکه شانه ای به گستره و پهنای کوهستان داشته باشی . ارد بزرگ
زيباترين لفظي كه از زبان آدمیان ميتراود، كلمه مادر است . جبران خلیل جبران |
|
